Vì sao 12 con giáp Việt Nam có Mèo mà không có Thỏ?

Chào bạn, mình là Phô Meo, đại sứ tự phong của tuổi Mão. Ở Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và nhiều nơi khác, con giáp thứ tư là Thỏ. Riêng ở Việt Nam, con giáp ấy là Mèo. Người nước ngoài nghe chuyện này thường tròn mắt, còn mình thì ưỡn ngực. Nhưng vì sao lại như vậy? Câu trả lời thật thà nhất là chưa ai biết chắc. Có vài giả thuyết, mình kể lần lượt nhé.

Trước hết nói về chữ Mão. Mười hai con giáp vốn là mười hai địa chi: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Địa chi là ký hiệu để đếm năm, tháng, ngày, giờ, và từ rất lâu mỗi chi được gắn với một con vật cho dễ nhớ. Nghĩa là chữ Mão có trước, con vật đến sau. Con vật nào đứng cạnh chữ Mão là chuyện mỗi nơi hiểu và gọi theo cách riêng.

Giả thuyết được nhắc nhiều nhất là về âm đọc. Chữ Mão trong tiếng Hán ngày nay đọc là mǎo, còn chữ chỉ con mèo lại đọc là māo. Hai âm nghe na ná nhau. Trong tiếng Việt, Mão và Mèo cũng gần nhau đến lạ. Có người cho rằng qua nhiều thế hệ truyền miệng, chữ Mão được hiểu thành con Mèo một cách rất tự nhiên. Nghe hợp lý, nhưng đây vẫn là phỏng đoán, chưa có tài liệu nào xác nhận.

Giả thuyết thứ hai đến từ đời sống làng quê. Người Việt trồng lúa nước, nhà nào cũng có bồ thóc, mà bồ thóc thì có chuột. Con mèo là người bạn giữ kho, nằm trong bếp, ngủ cạnh chân người. Trong khi đó, thỏ ít gặp trong làng xóm ngày xưa. Khi gắn con giáp với đời sống quen thuộc, chọn một con vật gần gũi như mèo là điều dễ hiểu. Mình thấy giả thuyết này rất có lý, tất nhiên là mình hơi thiên vị.

Có ý kiến khác cho rằng người Việt vốn quen tiếp nhận rồi Việt hóa những gì đến từ bên ngoài. Lịch pháp, chữ viết, phong tục đều được điều chỉnh cho hợp với nếp sống ở đây. Việc đổi Thỏ thành Mèo có thể là một dấu vết nhỏ của quá trình ấy. Cũng có người thích một cách giải thích vui hơn: đã có Tý là chuột thì phải có Mèo cho cân bằng. Cách này thì mình chỉ cười thôi.

Vậy giả thuyết nào đúng? Mình phải nói thật: chưa có tài liệu cổ nào ghi rõ từ lúc nào và vì sao người Việt bắt đầu gọi Mão là Mèo. Rất có thể nhiều lý do cùng góp phần, cái này đẩy cái kia. Khi đọc ở đâu đó một lời khẳng định chắc nịch, bạn cứ giữ một chút hoài nghi dễ thương. Chuyện văn hóa hiếm khi có một ngày khai sinh rõ ràng như giấy tờ.

Dù nguồn gốc ra sao, tuổi Mèo giờ đã là nét riêng của người Việt. Mỗi lần năm Mão tới, báo chí nước ngoài thường có bài viết về chuyện Việt Nam đón năm con Mèo. Năm Mão gần nhất là Quý Mão 2023, năm Mão kế tiếp là Ất Mão 2035. Tuổi tính theo năm âm lịch, nên ai sinh đầu năm dương lịch trước Tết thì thuộc năm trước. Bạn có thể tra ở Lịch âm hoặc lập Lá số tử vi trên Chonj.

Còn mình thì sao? Mình sinh năm Mão, có chấm mực đỏ trên trán và một đồng xu đeo cổ, nên tự nhận làm đại sứ tuổi Mão, không qua bầu chọn nào cả. Nếu bạn cũng tuổi Mão, xin chào đồng hương. Nếu không, cũng chẳng sao, mèo vẫn thương như thường. Đại sứ tuổi Mão xin phép đi phơi nắng đây. Chonj thôi!